Thực trạng cho thấy: Tỷ số giới tính khi sinh (số bé trai/100 bé gái) ở Việt Nam đã vượt xa mức sinh học tự nhiên (khoảng 104–106 bé trai/100 bé gái). Cụ thể: Giai đoạn 2021-2024, tỷ số này là khoảng 109,8 bé trai/100 bé gái. Riêng năm 2024, đã lên tới 110,7 bé trai/100 bé gái.
Ở một số địa phương thuộc vùng phía Bắc (như vùng Đồng bằng sông Hồng), tình trạng nghiêm trọng hơn rất nhiều: có nơi gần tới 120 bé trai/100 bé gái.
Có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc mất cân bằng. Nguyên nhân chính là: Tư tưởng giàu tính phụ hệ, trọng nam khinh nữ vẫn còn tồn tại trong một bộ phận người dân; Việc tiếp cận dịch vụ siêu âm, chẩn đoán, lựa chọn giới tính thai nhi dễ hơn trước. Về chính sách và nhận thức: Dù đã có những quy định cấm lựa chọn giới tính khi sinh, nhưng việc thực hiện chưa đủ mạnh, nhận thức của nhiều gia đình còn hạn chế.
Mất cân bằng giới tính sẽ dẫn đến nhiều hệ quả, nổi bật:Mất cân bằng giới tính khi sinh có nghĩa là thiếu nữ, dư nam ở lớp trẻ sinh ra hiện nay và trong tương lai gần. Điều này sẽ ảnh hưởng tới hôn nhân, gia đình và cả cấu trúc xã hội.
Về gia đình: Áp lực từ việc phải sinh con trai có thể khiến người phụ nữ bị chịu thiệt thòi, có thể dẫn tới phá thai lựa chọn giới tính, ảnh hưởng tới sức khỏe và tâm lý.
Về xã hội: Dư nam thiếu nữ có thể dẫn tới gia tăng các vấn đề như trì hoãn kết hôn, sống độc thân đông hơn, thậm chí là các tệ nạn xã hội phát sinh.
Để khắc phục tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, cần thiết phải thực hiện một số biện pháp giảm thiểu như sau:
Tuyên truyền, nâng cao nhận thức: Vận động đến từng gia đình về bình đẳng giới, về việc không nên lựa chọn giới tính thai nhi, về việc mỗi con đều đáng quý.
Thực thi pháp luật mạnh mẽ: Cần tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi lựa chọn giới tính thai nhi, chẩn đoán giới tính trái phép.
Hỗ trợ, khuyến khích gia đình sinh con hợp lý: Xây dựng mô hình gia đình hai con, chia sẻ kinh nghiệm nhà sinh 2 con gái có cuộc sống tốt – để thay đổi quan niệm "có con trai là may mắn".
Tăng cường dịch vụ sức khỏe sinh sản – kế hoạch hóa gia đình: Hướng dẫn, tư vấn cho cặp vợ chồng về quyền và trách nhiệm, khuyến khích sinh theo quy luật tự nhiên.
Giám sát và thống kê chặt chẽ: Theo dõi tỷ số giới tính khi sinh hàng năm và công bố rõ số liệu để làm cơ sở cho chính sách.
Khuyến khích phát triển vai trò của người phụ nữ và trẻ em gái: Khi xã hội nhìn nhận và đánh giá cao con gái, thì tư tưởng "cần con trai nối dõi" sẽ dần bị xoá bỏ.
Mọi gia đình, đặc biệt là các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ hãy:
- Nghĩ đến việc sinh con vì yêu thương chứ không phải vì "cần có con trai nối dõi".
- Tôn trọng và trân trọng cả bé trai và bé gái.
- Không tìm cách biết giới tính thai nhi mà chọn lựa, mà hãy để bé đến với gia đình một cách tự nhiên, khỏe mạnh.
- Hợp tác với cán bộ y tế, cộng đồng trong việc tuyên truyền, lan tỏa thông điệp bình đẳng giới.
Việt Nam đặt mục tiêu đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên (dưới 109 bé trai/100 bé gái) vào năm 2030. Nếu mỗi chúng ta cùng chung tay, tin rằng chúng ta sẽ đạt được mục tiêu đó "vì một xã hội công bằng, vì tương lai của con trẻ, vì sự phát triển ổn định của đất nước".
Lan Oanh, Anh Điệp